Historia czystości i brudu

Myć się czy się nie myć? Historycznie biorąc, odpowiedź
wcale nie jest oczywista. Przez długie wieki nie chodziło o kąpiel,
lecz o czystość – odpowiednio pojętą. Ta książka
zasłużonego francuskiego historyka życia codziennego Georges’a
Vigarella (ur. 1941) rozważa poczucie i normy „czystości”
na tle procesu cywilizacyjnego od średniowiecza do dziś. Człowiek
„czysty” nie zawsze oznaczał człowieka umytego. Powszechnie
znane a bardzo nam niemiłe przygody woni, by nie rzec odoru cielesnego w minionych
stuleciach (zebrane tu przykłady co wrażliwsi czytelnicy zapewne ominą)
mają przyczyny w dominującym w danej epoce pojmowaniu ciała, zdrowia
i środowiska. Na przykład długi okres w epoce nowożytnej obaw
przed szkodliwością wody brał się z poglądów (i przesądów)
ówczesnych nauk. Autor pokazuje ewolucję rozumienia czystości także
w kontekście zmian relacji między ciałem a „publicznością”.
Wystarczy sobie uświadomić wysoko urodzone ciało najpierw publicznie
strojone i pielęgnowane, a potem stopniowo wycofywane w intymność
i zamykane w łazience. O wszystkim tym Vigarello pisze jak zwykle frapująco
w tej książce bogatej w faktografię i nader użytecznej, bo pokazującej
na żywym procesie abstrakcyjną tezę o historycznej zmienności
sensu pojęć.